کمبود تماس فیزیکی یا «گرسنگی لمس» وضعیتی است که زمانی رخ میدهد که فرد به اندازه کافی تماس بدنی دریافت نکند یا اصلاً تماسی نداشته باشد. این حالت که به آن «کمبود لمس» یا «گرسنگی پوست» نیز گفته میشود، زمانی اتفاق میافتد که فرد به تماس فیزیکی نیاز دارد اما به دلایلی نمیتواند با دیگران ارتباط برقرار کند.
یکی از دلایل شایع بروز این وضعیت، فاصلهگذاری اجتماعی در دوران همهگیری کووید-۱۹ بود. همچنین کودکانی که در یتیمخانهها زندگی میکنند یا سالمندان بستری در بیمارستانها که تماس مثبت و محبتآمیز کافی دریافت نمیکنند، ممکن است دچار این مشکل شوند.
اهمیت تماس فیزیکی
تماس انسانی نقش بسیار مهمی در تعاملات اجتماعی ما دارد. ما دست همکارانمان را میفشاریم، عزیزانمان را در آغوش میگیریم و با دوستانمان دست میدهیم. این تماسها به ایجاد و تقویت پیوندهای عاطفی و اجتماعی کمک میکنند.
پوست بزرگترین عضو بدن است و پیامهای لمسی خوب یا بد را به مغز ارسال میکند. هنگام تجربه تماسهای خوشایند مانند آغوش، مغز هورمونی به نام اکسیتوسین ترشح میکند که باعث احساس خوشایند، تقویت پیوندهای عاطفی و کاهش اضطراب و ترس میشود.
این واکنش از بدو تولد آغاز میشود؛ پزشکان توصیه میکنند مادران نوزادان خود را به طور مکرر در آغوش بگیرند و آرام کنند تا رشد سالم آنها تضمین شود. این تعامل انسانی در طول زندگی ادامه دارد و حتی در بزرگسالی نیز تماس فیزیکی به تنظیم خواب و هضم غذا، تقویت سیستم ایمنی و مقابله با عفونتها کمک میکند.
عوارض کمبود تماس فیزیکی
عدم دریافت تماس کافی میتواند باعث استرس، اضطراب و افسردگی شود. در پاسخ به استرس، بدن هورمونی به نام کورتیزول تولید میکند که باعث افزایش ضربان قلب، فشار خون، تنش عضلانی و سرعت تنفس میشود و تأثیرات منفی بر سیستم ایمنی و گوارشی دارد.
این شرایط میتواند کیفیت خواب را کاهش داده و خطر ابتلا به عفونتها را افزایش دهد. همچنین بیماریهایی مانند دیابت، آسم و فشار خون بالا ممکن است تشدید شوند. در موارد طولانیمدت، کمبود تماس فیزیکی حتی میتواند باعث بروز اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) شود.
راهکارهایی برای مقابله با کمبود تماس فیزیکی
اگر امکان تماس فیزیکی با دیگران را ندارید، روشهایی وجود دارد که میتواند به کاهش اثرات منفی این وضعیت کمک کند:
- تماس تصویری: تماسهای ویدئویی نمیتوانند جایگزین تماس فیزیکی شوند، اما امکان تعامل بصری با دیگران را فراهم میکنند و میتوانند برخی از علائم کمبود تماس را کاهش دهند.
- ورزش آنلاین: شرکت در کلاسهای یوگا یا تمرینات ورزشی به صورت آنلاین در محیطی اجتماعی به شما کمک میکند کمتر احساس تنهایی کنید.
- خواندن و رقصیدن: فعالیتهایی مانند آواز خواندن و رقصیدن میتوانند سطح اکسیتوسین را افزایش دهند حتی زمانی که افراد را نمیبینید.
- تعامل با حیوانات خانگی: بازی و مراقبت از حیوانات خانگی میتواند به آرامش شما کمک کند و برخی از علائم کمبود تماس را کاهش دهد. مطالعات نشان دادهاند که مالیدن حیوانات خانگی باعث افزایش سطح اکسیتوسین در صاحبان آنها میشود.

