اضطراب یکی از مشکلات شایع در میان سالمندان است که بین 10 تا 20 درصد آنها را تحت تأثیر قرار میدهد، اما اغلب تشخیص داده نمیشود. این اختلال حتی بیشتر از افسردگی و مشکلات شناختی در این گروه سنی مشاهده میشود. شایعترین نوع اضطراب در سالمندان، اختلال اضطراب فراگیر (GAD) است که پس از آن فوبیاها، اختلال هراس، اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) قرار دارند.
انواع اختلالات اضطرابی در سالمندان
اختلال اضطراب فراگیر (GAD): این اختلال باعث افکار سریع و نگرانی مداوم میشود و سالمندان مبتلا ممکن است دچار بیخوابی، خستگی، تحریکپذیری، حالت تهوع، تکرر ادرار، گرگرفتگی و تنگی نفس شوند.
فوبیاها: ترسهای شدید و غیرمنطقی از مکانها، اشیاء یا رویدادها که معمولاً تهدید واقعی ندارند. در سالمندان، ترس از مرگ، بلایا، خطر برای خانواده و حتی ترس از درمانهای دندانپزشکی رایج است. علائم همراه میتواند شامل سرگیجه، درد قفسه سینه، تپش قلب و تنگی نفس باشد.
اختلال هراس: حملات ناگهانی ترس شدید که با تپش قلب، درد قفسه سینه، ضعف، تهوع و سرگیجه همراه است. این حملات معمولاً بدون دلیل مشخص رخ میدهند و ممکن است سالمند احساس کند دچار حمله قلبی یا سکته شده است.
اختلال وسواس فکری-عملی (OCD): افکار مزاحم و مکرر که باعث انجام رفتارهای تکراری برای کنترل اضطراب میشود. این اختلال ممکن است شامل نگرانیهای شدید درباره آسیب دیدن عزیزان باشد.
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD): ناشی از تجربه یک رویداد آسیبزا است که ممکن است ماهها یا سالها بعد علائم آن ظاهر شود. سالمندان ممکن است پس از مواجهه با ناتوانی جدید، دوباره به یاد آن رویداد بیفتند و دچار اضطراب شوند.
علائم اضطراب در سالمندان
علائم اضطراب در همه سنین مشابه است اما ممکن است شدت و نوع آن متفاوت باشد. از جمله علائم رایج میتوان به لرزش، احساس وحشت، مشکل در تنفس، تعریق، تهوع، سرگیجه، مشکلات گوارشی، درد قفسه سینه، سردرد، سردرگمی، مشکلات بینایی، گرفتگی عضلات، خستگی، تحریکپذیری، فراموشی، اجتناب از فعالیتها و مکانها، تغییرات وزن و اشتها، بیخوابی، انزوا و افکار وسواسی اشاره کرد.
راهکارهای مدیریت اضطراب در سالمندان
اضطراب معمولاً به دلیل عوامل محیطی و شرایط زندگی ایجاد میشود. سالمندان با تغییرات متعدد مانند مشکلات مالی، بیماریها، درد مزمن، زوال عقل، از دست دادن استقلال، انزوا، برنامهریزی پایان زندگی و سوگ مواجه هستند که میتواند اضطراب را تشدید کند.
برای مدیریت اضطراب در سالمندان توصیه میشود:
- با آگاهی از نوع اختلال و عوامل محرک، روشهای مقابله را بیاموزند. درمانهای رواندرمانی میتواند به یادگیری تکنیکهای آرامسازی و مدیریت استرس کمک کند.
- شبکه حمایتی اجتماعی شامل خانواده، دوستان و افراد مورد اعتماد ایجاد کنند تا در مواقع اضطراب به کمک بیایند و شرایط استرسزا را شناسایی کنند.
- سبک زندگی سالم و متعادل شامل خواب کافی، تغذیه مناسب و فعالیت بدنی منظم را رعایت کنند. همچنین داشتن سرگرمیها و تعاملات اجتماعی میتواند به کاهش استرس کمک کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر اضطراب و نگرانیها از کنترل خارج شده و زندگی روزمره را مختل کنند، مراجعه به پزشک ضروری است. پزشک میتواند اختلال اضطراب را تشخیص داده و برنامه درمانی مناسب را تعیین کند. اغلب ارجاع به متخصص سلامت روان داده میشود و ممکن است داروهای با دوز پایین برای سالمندان تجویز شود تا دوز مناسب تعیین گردد. رواندرمانی نیز به عنوان روشی مؤثر برای مدیریت اضطراب توصیه میشود.

